Jak rozpoznać pierwsze objawy chorych nerek u kota lub psa?

Nerki to narząd, który latami pracuje w ciszy. Nie bolą, nie „krzyczą”, nie dają o sobie znać – aż do momentu, kiedy ich wydolność spada poniżej bezpiecznego poziomu. Właśnie dlatego przewlekła choroba nerek (PChN) jest jednym z najbardziej podstępnych, a jednocześnie najczęstszych schorzeń u psów i – szczególnie – u kotów.

Ten przewodnik powstał, aby pomóc Ci zrozumieć tę chorobę i dowiedzieć się, jak dziś wygląda jej leczenie zgodnie z najnowszymi wytycznymi IRIS – międzynarodowej organizacji zajmującej się nefrologią weterynaryjną.

Dlaczego nerki są tak ważne?

Nerki odpowiadają za utrzymanie równowagi całego organizmu. To one:

usuwają toksyny z krwi
regulują ilość wody i elektrolitów
produkują erytropoetynę (hormon odpowiedzialny za tworzenie czerwonych krwinek)
kontrolują ciśnienie tętnicze
utrzymują prawidłowe pH krwi
aktywują witaminę D

A ponieważ mają ogromną „rezerwę czynnościową”, objawy pojawiają się dopiero wtedy, gdy zniszczonych jest ponad 75–80% miąższu obu nerek.

Jak często występuje przewlekła choroba nerek?

Statystyki są jednoznaczne:

1 na 3 koty po 7. roku życia ma PChN
po 10. roku życia – dotyczy to nawet 80% kotów
u psów choroba pojawia się u ok. 10% populacji, a po 12. roku ryzyko rośnie pięciokrotnie

Dlaczego nerki chorują? Najczęstsze przyczyny

wiek
wady wrodzone (dysplazja nerek)
nawracające infekcje dróg moczowych
kamica nerkowa
choroby ogólnoustrojowe (cukrzyca, nadczynność tarczycy, FIP, FeLV, babeszjoza, lejszmanioza, toczeń)
przewlekłe choroby jamy ustnej
nieprawidłowa dieta (dużo fosforu, mało wody)
nieleczone ostre uszkodzenie nerek (AKI)

Objawy chorych nerek – co powinien zauważyć właściciel?

Najczęstsze sygnały:

zwiększone pragnienie i częste oddawanie moczu (PU/PD)
stopniowa utrata wagi
wymioty, nudności, słabszy apetyt
ospałość
brzydki zapach z pyszczka (zapach „moczu”)
blade dziąsła (anemia)
krwawienia z nosa lub nagła ślepota (nadciśnienie)

U kotów objawy pojawiają się szczególnie późno – to mistrzowie maskowania chorób.

Jak diagnozujemy choroby nerek?

badanie krwi (kreatynina, mocznik)
SDMA – wykrywa chorobę nawet 3 lata wcześniej
badanie moczu (zagęszczenie, białkomocz)
pomiar ciśnienia tętniczego
USG jamy brzusznej

Po potwierdzeniu choroby lekarz klasyfikuje ją według wytycznych IRIS.

Dlaczego w ocenie chorób nerek korzystamy z wytycznych IRIS?

IRIS (International Renal Interest Society) to międzynarodowa organizacja zrzeszająca specjalistów nefrologii weterynaryjnej z całego świata.

Jej celem jest:

tworzenie jednolitych standardów diagnozowania chorób nerek,
określanie etapów (stadiów) PChN,
aktualizowanie zaleceń terapeutycznych zgodnie z najnowszymi badaniami,
poprawa rokowania i jakości życia zwierząt z PChN.

To właśnie IRIS opracowała obecnie obowiązujący system klasyfikacji stadiów choroby nerek – dzięki temu lekarz jest w stanie określić, jak zaawansowana jest choroba, jak ją leczyć i jakie są rokowania.

Azotemia i mocznica – wyjaśniamy różnice

Azotemia – to podwyższony poziom produktów przemiany białek (głównie mocznika i kreatyniny) we krwi.

Powód? Nerki nie są już w stanie odfiltrować ich w odpowiednio szybkim tempie.

Mocznica – to zaawansowana, objawowa postać azotemii, kiedy toksyny zaczynają zatruwać cały organizm.

Objawia się m.in.:

wymiotami,
zapachem amoniaku z pyszczka,
owrzodzeniami w jamie ustnej,
skrajnym osłabieniem.

Mocznica to stan zagrażający życiu – wymaga natychmiastowego leczenia.

Stadia choroby wg IRIS – czyli jak określamy rokowanie

PChN dzieli się na 4 etapy, od najłagodniejszego do najcięższego:

IRIS I – wczesne stadium

brak azotemii
możliwe nieprawidłowości w SDMA, USG lub białkomoczu
objawy zwykle niewidoczne
rokowania bardzo dobre

IRIS II – łagodna azotemia

wzrost kreatyniny i/lub SDMA
pojawia się PU/PD
możliwe pierwsze zmiany apetytu
koty żyją często > 3 lat po diagnozie

IRIS III – umiarkowana azotemia

wyraźne objawy: chudnięcie, wymioty, osłabienie
częste kryzysy mocznicowe
średni czas przeżycia: ok. 2 lata

IRIS IV – zaawansowana azotemia (mocznica)

ciężkie objawy
gwałtowny spadek jakości życia
średnie przeżycie bez intensywnej terapii: 35–57 dni

Leczenie przewlekłej choroby nerek – 5 filarów terapii

1. Nawodnienie

mokra karma
dolewanie wody do jedzenia
fontanny
płynoterapia podskórna lub dożylna

2. Dieta nerkowa

– element kluczowy

niska zawartość fosforu
wysokiej jakości białko
omega-3
niska zawartość sodu
wysoka wilgotność
ewentualnie wiązacze fosforu (podawane Z POSIŁKIEM)

3. Leczenie nadciśnienia i białkomoczu

Nadciśnienie tętnicze jest częstym powikłaniem przewlekłej choroby nerek, zwłaszcza u kotów. Podwyższone ciśnienie uszkadza oczy, mózg, serce i same nerki, dlatego jego leczenie jest niezwykle ważne.

U kotów najskuteczniejszym lekiem jest amlodypina, która obniża ciśnienie poprzez rozszerzenie naczyń krwionośnych.

Drugim istotnym problemem jest białkomocz, czyli utrata białka wraz z moczem. To sygnał, że filtracja w nerkach jest zaburzona. Oceniamy go badaniem UPCR (stosunek białka do kreatyniny w moczu) – wynik pokazuje, jak dużo białka „ucieka” przez nerki. Im wyższa wartość, tym bardziej choroba się pogłębia.

Do leczenia białkomoczu stosuje się leki hamujące układ RAA (renina–angiotensyna–aldosteron) – jest to system hormonalny odpowiadający za kontrolę ciśnienia krwi i funkcjonowanie nerek.

Gdy działa zbyt intensywnie, przyspiesza niszczenie nerek, dlatego jego zahamowanie chroni tkankę nerkową.

W tej grupie leków wyróżniamy:

ACEI – inhibitory konwertazy angiotensyny (np. benazepryl, enalapryl)
ARB – blokery receptora angiotensyny (np. telmisartan)

Pomagają one zmniejszyć białkomocz i odciążają nerki.

U psów wyjątkowo dobrą odpowiedzią terapeutyczną jest spadek UPCR o co najmniej 50% lub zejście do wartości < 0,5 — co przekłada się na dłuższe życie.

4. Kontrola nudności, wymiotów, apetytu

W przewlekłej chorobie nerek bardzo często pojawiają się nudności, okresowe wymioty oraz spadek apetytu. Dzieje się tak dlatego, że chore nerki nie są już w stanie usuwać toksyn z organizmu, a te zaczynają działać drażniąco na żołądek i ogólnie pogarszają samopoczucie zwierzęcia.

To właśnie te objawy najszybciej odbierają psu lub kotu komfort życia, dlatego ich kontrola jest jednym z ważniejszych elementów terapii.

Leki przeciwwymiotne

Najczęściej stosujemy maropitant (Cerenia) — lek, który działa bezpośrednio na ośrodek wymiotny w mózgu. Skutecznie zmniejsza mdłości, ogranicza wymioty i pomaga zwierzakowi poczuć się lepiej już po pierwszych dawkach.

Poprawa apetytu

W PChN apetyt często „faluje”. Zwierzę może jednego dnia jeść dobrze, a kolejnego odwracać głowę od miski.
Do pobudzania apetytu stosuje się mirtazapinę — lek, który u kotów ma podwójne działanie:
• zwiększa apetyt,
• zmniejsza nudności.

Dzięki temu kot chętniej je, a to kluczowe, bo utrata masy mięśniowej (kacheksja) jest jednym z najpoważniejszych problemów związanych z PChN.

Dobre odżywienie organizmu wpływa nie tylko na lepsze samopoczucie, ale również realnie poprawia rokowanie.

5. Suplementacja i leczenie wspomagające

W przewlekłej chorobie nerek konieczne bywa dodatkowe wsparcie, ponieważ osłabione nerki wpływają na wiele procesów w całym organizmie. Suplementacja i leczenie wspomagające mają na celu odciążenie nerek, redukcję toksyn i poprawę ogólnego samopoczucia pupila.

Leczenie anemii (niedokrwistości)

W późniejszych stadiach PChN nerki przestają produkować wystarczającą ilość erytropoetyny – hormonu odpowiedzialnego za tworzenie czerwonych krwinek.

Skutkiem jest anemia, która objawia się:

osłabieniem,
szybkim męczeniem się,
bladością dziąseł.

W takich sytuacjach stosuje się leki takie jak darbepoetyna alfa, które zastępują brakującą erytropoetynę i pomagają organizmowi produkować więcej czerwonych krwinek. Dzięki temu zwierzę ma więcej energii i lepsze samopoczucie.

Wiązanie toksyn mocznicowych

U zwierząt z PChN toksyny, które nerki powinny usuwać, zaczynają gromadzić się w organizmie.

Pomocne są tu preparaty, które wiążą te substancje w jelitach, zanim zdążą przejść do krwi.

Dzięki temu:

zmniejsza się poziom toksyn,
poprawia się samopoczucie zwierzęcia,
obniża się ryzyko nudności i pogorszenia apetytu.

Wczesne wprowadzenie takich preparatów (IRIS I–II) może znacząco spowolnić pogarszanie się funkcji nerek.

Aminokwasy i peptydy wspierające organizm

Organizm zwierzęcia z PChN często traci masę mięśniową, bo trudniej mu przyswajać białko.

Nowoczesne badania pokazują, że specjalne mieszanki aminokwasów i peptydów mogą:

wspierać utrzymanie masy mięśniowej,
poprawiać kondycję,
stabilizować parametry krwi (mocznik, kreatynina, fosfor),
spowalniać progresję choroby u kotów w stadiach II–III.

To szczególnie ważne, bo dobra kondycja mięśniowa ma ogromny wpływ na długość i jakość życia pacjenta.

Profilaktyka – jak zapobiec chorobie nerek?

coroczne badania krwi i moczu po 7–9 roku życia
kontrola ciśnienia krwi
dbanie o higienę jamy ustnej
dobrej jakości dieta mokra
szybkie leczenie infekcji dróg moczowych
wykonywanie SDMA przy każdej podejrzanej sytuacji

Rokowanie

PChN nie jest wyrokiem – pod warunkiem, że zostanie wcześnie wykryta i odpowiednio prowadzona.

Zwierzęta diagnozowane w IRIS I–II mogą żyć wiele lat z bardzo dobrą jakością życia.

W stadium III również można uzyskać poprawę stanu i znacząco wydłużyć życie.

Najtrudniejsze jest stadium IV, ale nawet tam można poprawić komfort zwierzęcia.

Kiedy zgłosić się do weterynarza?

Jeśli zauważysz:

zwiększone pragnienie
częste oddawanie moczu
chudnięcie
wymioty lub nudności
zmianę w zachowaniu i energii
pogorszenie jakości sierści
problemy ze wzrokiem

… nie czekaj. Warto wykonać badania jak najszybciej.

Gabinet Weterynaryjny zooVET – jesteśmy tu, aby pomóc

W gabinecie zooVET w Gryficach – Rzęskowie prowadzimy kompleksową diagnostykę i leczenie chorób nerek zgodnie z najnowszymi wytycznymi IRIS.

Pracujemy tak, aby poprawić rokowanie i – przede wszystkim – komfort życia Twojego pupila.

lek. wet. Anna Dobrowolska-Walas

tel. 508 192 193